W jakich obszarach nowoczesna infrastruktura cyfrowa
 jest podstawą rozwoju?

 

– materiał do dyskusji

 

Ministerstwo Rozwoju, 4 lipca 2017 r.

 

Szerokopasmowy internet obok energetyki jest jednym z najważniejszych i najbardziej krytycznych mediów w gospodarce światowej. Patrząc na tendencje rozwoju tych mediów, wkrótce może stać się najważniejszy. Internet nie może istnieć bez własnej infrastruktury, a energetyka dąży do uniezależnienia się dzięki odnawialnym źródłom i lokalnym bankom energii. Sieć daje możliwości istnienia i stwarza szanse rozwoju praktycznie wszystkim dziedzinom współczesnego biznesu.

Przedstawiamy przegląd branż i obszarów, które potrzebują do rozwoju zaawansowanej infrastruktury komunikacji cyfrowej oraz te, w których rozwój technologii ICT odgrywa ważną rolę w czwartej rewolucji przemysłowej („INDUSTRY 4.0") zgodnie ze „Strategią na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020":

TRANSPORT

  • Cyfryzacja transportu pasażerskiego i towarowego połączona z zaawansowaną infrastrukturą internetową to najsilniejsza i najbardziej kompleksowa siła napędowa innowacji. Łączność i automatyzacja pojazdów użytkowych zdecydowanie wykracza poza systemy wspomagania, z jakimi mieliśmy dotychczas do czynienia. Ciężarówki elektronicznie mogą tworzyć konwoje połączone na drogach ekspresowych, co pozwala na znaczne zredukowanie zużycia paliwa i emisji CO2. W obszarze tym pojawią się rozwiązania komunikacji zdalnej zarówno pomiędzy pojazdami (V2V – vehicle-to-vehicle) jak i infrastrukturą (V2I, I2V). Jednocześnie platooning zwiększa poziom bezpieczeństwa, ponieważ zminimalizowany zostaje czas reakcji na pojawiające się w ruchu zagrożenia. Dla kierowców pracujących w transporcie dalekobieżnym wzajemna łączność pojazdów oznacza również większy komfort pracy i mniejszy stres związany z jazdą. W tym miejscu należy również wspomnieć o rozwiązaniach jak eCall i bCall.
  • Polskę czeka w najbliższych latach wdrożenie systemów cyfrowych poboru opłat za przejazd drogami, które muszą identyfikować, ale też rozwiązywać problemy prawne, uwzględniać kompetencję urzędów, zapewniać swobodny przepływ informacji i funkcji między systemami.
  • Cyfryzacja w obszarze transportu kolejowego będzie jednym z najpoważniejszych wyzwań dla przemysłu w kontekście budowy kolei dużych prędkości. Cyfryzacja systemów automatyki do sterowania i zarządzania ruchem, cyfryzacja systemów informacyjnych, wdrożenie GSM-R czy bezpieczeństwo ruchu oparte o narzędzia IT to cele niezbędne do zrównoważonego rozwoju Polski.
  • W logistyce cyfryzacja i rozbudowana infrastruktura internetowa pozwala na milowy skok: większe bezpieczeństwo, większa efektywność i wyższą jakość życia. Wszystkowidzące kamery i czujniki umieszcza się na pojazdach w ten sposób, iż w praktyce całkowicie zostają wyeliminowane martwe strefy, a związane z ich istnieniem niebezpieczeństwa odchodzą do przeszłości. Towary dostarczane będą na życzenie, czyli wtedy, gdy jest na nie zapotrzebowanie, bezpośrednio do indywidualnych odbiorców i w określonym przez nich czasie.
  • Cyfryzacja w ubezpieczeniach komunikacyjnych, czyli oferta uzależniona od stylu jazdy kierowców (UBI, eng.: Usage Based Insurance) – to temat coraz częściej poruszany przez krajowych ubezpieczycieli. Wiąże się to ze stałym monitorowaniem pojazdów, zbieraniem i analizą odpowiednich danych. Rozwiązania te mają wpłynąć, nie tylko na korzystniejsze stawki ubezpieczeniowe, ale także na poprawę bezpieczeństwa, zmniejszenie kosztów eksploatacji oraz emisję CO2 do atmosfery. Cyfryzacja w ubezpieczeniach bezpośrednio związana jest z tematem cyfryzacji w obszarze transportu i ma dostarczyć szerokich danych o komunikacji drogowej kierowców.
  • Promocja niskoemisyjnej motoryzacji i plan elektromobilności przewidujący wzrost sprzedaży samochodów elektrycznych to przede wszystkim rozbudowa sieci stacji ładowania, które ze względu na specyfikę działania podłączone się do sieci internetowej pod kątem dwóch zastosowań: sterowanie i automatyka przemysłowa oraz raportowanie.

TELEMEDYCYNA

  • Telemedycyna, czyli wykorzystanie nowoczesnych technologii do świadczeniu usług medycznych na odległość, staje się w najbardziej rozwiniętych krajach światach coraz powszechniejszym sposobem leczenia.
  • Warunkiem skutecznego modelu wykorzystującego innowacyjne rozwiązania zdalne jest zapewnienie ciągłości opieki poprzez dostęp do informacji medycznej i historii pacjenta oraz poprzez zapewnienie możliwości porad stacjonarnych w placówkach i łatwego dostępu do badań w ramach tego samego, zintegrowanego systemu.
  • Jest to istotne szczególnie w starzejących się społeczeństwach i w krajach, w których zaczyna brakować wyspecjalizowanych lekarzy. Telemedycyna nie tylko przyspiesza diagnostykę, ale i ułatwia dostęp do opieki zdrowotnej osobom mającym kłopoty z poruszaniem się lub oddalonym od ośrodków medycznych. Wreszcie stwarza szansę na obniżenie kosztów opieki zdrowotnej przez ograniczenie czasu spędzanego w szpitalu.
  • Transmisja wideo 3D, możliwość przekazywania obrazów medycznych o superwysokiej rozdzielczości, coraz szybsze łącza, wielordzeniowe procesory - rozwój technologii sprzyja telemedycynie. Dlatego też mówi się, że w roku 2050 r. cała medycyna będzie telemedycyną.
  • Teleopieka – przedsionek telemedycyny – to proste rozwiązania oparte na teletransmisji umożliwiające zdalną opiekę nad mniej wymagającymi pacjentami. Rozwiązania typu monitoring ruchu, śledzenie czy sprawdzania aktywności pacjenta możliwe są do implementacji za pomocą znanych i tanich technologii (monitoring personalny GPS, centralka alarmowa z czujnikami ruchu o odwróconym działaniu). Mogą one wpłynąć na poprawę jakości usług tego typu wraz ze znacznym obniżeniem ich kosztów. Teleopieka w porównaniu do telemedycyny nie wymaga dodatkowo zmian prawnych warunkujących świadczenie usług medycznych.

E-GOVERNMENT

  • Budowa społeczeństwa informacyjnego implikuje konieczność informatyzacji życia publicznego.
  • Jednostkom administracji rządowej i samorządowej niezbędne jest zapewnienie infrastruktury teleinformatycznej, jak również rozwiązań systemowych w tym zakresie, w tym zwłaszcza prawnych i organizacyjnych.
  • Dynamiczny rozwój kraju i gospodarki, stymulowany poprawą jakości zarządzania administracją w Polsce, zależy od kilku kluczowych czynników związanych między innymi założeniami cyfryzacją kraju i informatyzacji administracji, w obszarze:
    • rejestrów publicznych, w tym szczególnie referencyjnych, ich uporządkowania i zinformatyzowania, określenia i zapewnienia warunków do ich współpracy i efektywnej wymiany danych (zgodnie z wymogami interoperacyjności) oraz udostępnienia zawartych tam informacji;
    • procedur – ich zidentyfikowania, zinwentaryzowania, uproszczenia, zinformatyzowania, zorientowania na użytkownika i korzyści, jaką uzyska on w wyniku realizacji usługi publicznej;
    • infrastruktury – zapewnienia optymalnych narzędzi przetwarzania informacji i danych (w tym szczególnie: sieci, systemów zarządczych, technologii przetwarzania danych), obszar ten współcześnie stał się na tyle newralgiczny, iż w celu jego ochrony powołano odrębne instytucje prawne i organizacyjnych;
    • informacji zarządczej – kreowanej na podstawie wiarygodnych przekrojowych danych, stanowiących bazę do podejmowania decyzji w zakresie polityk publicznych i narzędzie do samoadaptacji systemów.

EDUKACJA CYFROWA

  • Samo wyposażenie szkół w komputery, Wi-Fi, elektroniczne dzienniki czy zastąpienie zwykłego podręcznika e-bookiem, niestety niewiele zmieni. Aby cyfryzacja szkół mogła faktycznie wzbogacić jakościowo edukację, potrzeba przede wszystkim dobrze przygotowanych nauczycieli, którzy chętnie i z przekonaniem będą wykorzystywać nowe technologie w procesie nauczania, umiejętnie wykorzystując zafascynowanie uczniów elektroniką.
  • Brak swobodnego dostępu do Internetu jest istotną barierą ograniczającą cyfryzację edukacji. Problemem jest zarówno brak w wielu szkołach dostępu do odpowiedniej infrastruktury sieciowej – tzw. ostatniej mili, jak i sieci wewnątrzszkolnych. Ograniczenia te sprawiają, że w wielu szkołach zasoby edukacyjne oraz metody i narzędzia pracy, które wymagają odpowiednich łączy komunikacyjnych i sieci, nie są w ogóle wykorzystywane lub w dużym stopniu ograniczone.
  • Wyniki analiz Ministerstwa Cyfryzacji potwierdziły, że ponad 40% placówek oświatowych w Polsce korzysta z dostępu do Internetu o przepustowości niższej niż 10 Mb/s. Z tego też względu Ministerstwo Cyfryzacji zdecydowało się na takie zaplanowanie dystrybucji środków unijnych, aby przedsiębiorcy, którzy będą uzyskiwać dofinansowanie unijne byli zobowiązani do podłączenia wszystkich placówek oświatowych. Chodzi o placówki nie znajdujące się w zasięgu sieci powyżej 100 Mb/s, bądź też wykluczone z planów inwestycyjnych komercyjnych przedsiębiorców.
  • Budowa bardzo szybkich łączy szerokopasmowych do szkół będzie jednak wyłącznie pierwszym etapem na drodze do osiągnięcia celu w postaci zapewnienia jednostkom oświatowym dostępu do szybkiego Internetu i jego zasobów. Cel ten zrealizowany zostanie przez połączenie wszystkich jednostek w jedną sieć teleinformatyczną stanowiącą rodzaj szkolnego szerokopasmowego intranetu. W tym zakresie zapewniona zostanie usługa dostępu do Internetu i usługi towarzyszące oraz wymiana treści między jednostkami i Internetem globalnym. Spójność i jakość działania takiej sieci będzie zapewniał jeden podmiot. W ten sposób zostanie zorganizowana i wdrożona Ogólnopolska Sieć Edukacyjna (OSE).

BANKOWOŚĆ I FINANSE

  • E-banking to przede wszystkim wygoda i mobilność. Nowoczesny przedsiębiorca może dzięki niemu dokonywać transakcji praktycznie w każdym miejscu oraz w dogodnym dla siebie czasie. Bankowość elektroniczna zapewnia optymalizację czasu pracy.
  • Kolejną zaletą są koszty i to zarówno te po stronie banku, jak i przedsiębiorcy. Nietrudno sobie wyobrazić, ile czasu zajmowało przygotowywanie zleceń papierowych przez klienta,
    a później ich manualne przetwarzanie w banku. Dziś większość klientów korzysta
    z interfejsów, które automatycznie przenoszą zlecenia. Bardzo ważna jest też pewność rozliczenia. Elektroniczna bankowość minimalizuje możliwość popełnienia błędów przez ludzi.
  • Banki wykorzystują też e-oferty jako narzędzia do utrzymywania relacji z klientami. Przedsiębiorcy przez system mogą składać reklamacje i prośby o dodatkowe usługi, umawiać się na spotkania z pracownikiem banku czy zamawiać wizyty specjalistów.
  • Jak wynika z badania Deloitte aż 95 proc. banków w regionie jest obecnie na etapie wdrażania modelu biznesowego opartego o strategię cyfrową. Potwierdzają to deklaracje w odniesieniu do poziomu inwestycji. Aż 58 proc. podmiotów deklaruje, że są one na poziomie powyżej 10 mln euro.
  • Polski sektor bankowy charakteryzuje się najwyższą dojrzałością cyfrową, zarówno w kanale internetowym, jak i mobilnym. Polskie banki mogą pochwalić się zaawansowanymi metodami zdobywania nowych klientów za pośrednictwem Internetu i aplikacji mobilnych. Nieco gorzej wypada możliwość przeprowadzania przez klientów za pośrednictwem cyfrowych technologii codziennych operacji, takich jak dokonywanie przelewów i płatności, zarządzanie kontem czy posiadanymi przez klienta kartami. Polska jest numerem jeden pod kątem funkcjonalności wspierających sprzedaż produktów w kanałach cyfrowych. Najbardziej rozwinięta jest sprzedaż kredytów gotówkowych oraz kredytów w rachunku bieżącym. Są banki, które w obu tych produktach oferują pełną automatyzację, w tym w kanałach mobilnych.

SMARTGRID

  • Cyfryzacja na rynku energetyki ma dwa wymiary. Z jednej strony pozwala firmie być postrzeganą przez konsumentów jako lider nowoczesnych technologii. Z drugiej zaś zwiększa jej efektywność poprzez wykorzystywanie nowych technologii i w rezultacie uzyskanie lepszych wyników finansowych. Dla firm z sektora energetycznego to duże wyzwanie. Branża ta ma swoje tempo zmian, które plasuje ją za czołówką liderów dojrzałości cyfrowej złożoną z banków, mediów, sektora dóbr konsumenckich czy telekomunikacji.
  • Dawniej klienci byli stosunkowo mało zaangażowani i szukali kontaktu z przedsiębiorstwem energetycznym jedynie w przypadku problemów. Obecnie niektórzy z nich wytwarzają własną energię elektryczną lub monitorują swoje zużycie i zarządzają nim za pomocą nowych urządzeń do kontroli i automatyzacji.
  • Technologia bardzo szybko zmienia sposób interakcji klientów z przedsiębiorstwami i ze sobą nawzajem:
    • Inteligentna mobilność - wszechobecny charakter urządzeń mobilnych oznacza, że klienci zawsze korzystają z łączności
    • Data Analytics i Big Data  - pozwala firmom czerpać informacje o klientach w celu opracowywania strategii sprzedażowych
    • Usługi typu „ustaw i zapomnij" - wykorzystują technologię obejmującą np. monitorowanie stawek, zużycia, efektywności energetycznej i fakturowania w czasie rzeczywistym oraz zmiany stawek w odpowiednich momentach.
  • Inteligentne rozwiązania pozwalają nam automatycznie mierzyć, monitorować oraz kontrolować zapotrzebowanie i konsumpcję energii.

SMART CITIES

            Cyfryzacja przestrzeni miejskich to wielowymiarowy aspekt wykorzystywania sieci Internet do komunikacji ludzi, maszyn i urządzeń w przestrzeni publicznej. W zasadzie wszystkie wymienione wyżej branże spotykają się w projektach cyfrowych miast i są poligonem doświadczalnym komercjalizacji wielu z nich. W przypadku rozwiązań implementowanych w ramach tzw. smart cities spotyka się współpracujące ze sobą zarówno publiczne miejskie systemy teleinformatyczne jak i lokalne rozwiązania komercyjne, np. działające w obszarach galerii handlowych. W ramach podsumowania należy wymienić najważniejsze z nich:

  • Bezpieczeństwo publiczne
    • Monitoring miejski.
    • Komunikacja z mieszkańcami.
    • Monitoring ruchu ulicznego.
    • Monitoring pieszych.
  • Transport publiczny
    • Zarządzanie ruchem.
    • Zarządzenia parkingami.
    • Usługi autonomicznego transportu.
  • Usługi i media.
    • Oświetlenie miejskie.
  • Edukacja.
  • Opieka zdrowotna.
  • Płatności.
  • E-Government.
  • Rozrywka.
    • Publiczny dostęp do sieci Internet.

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych rozwiązań dotyczących cyfrowych przestrzeni jest integracja sieci i systemów miejskich i osobistych urządzeń elektronicznych jak smartfony, tablety czy coraz bardziej popularna elektronika noszona.

CYBERBEZPIECZEŃSTWO

            Wszelkie operacje i działania realizowane za pośrednictwem sieci internetowej narażone są na cyberataki. Kwestia ta dotyczy obszaru bezpieczeństwa narodowego Polski, bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, bezpieczeństwa komunikacji w trójkącie Administracja – Obywatel – Biznes, bezpieczeństwa danych osobowych. W tym miejscu należy rozgraniczyć trzy aspekty bezpieczeństwa sieci: bezpieczeństwo fizycznie – dostęp do urządzeń telekomunikacyjnych; bezpieczeństwo systemów teleinformatycznych; bezpieczeństwa danych.

            W historii notowane były przypadki wykorzystania inteligentnych urządzeń do celów cyberprzestępczych wykorzystujące do ataków na infrastrukturę ich moc obliczeniową i pasmo transmisji. W tym celu istotne jest przygotowanie norm dotyczących bezpieczeństwa sieci i sterowania (ruchem, produkcją, automatyką przemysłową) w organizacjach zarządzających infrastrukturą krytyczną.

SYSTEMY WOJSKOWE

  • Rozwój cywilnych technologii internetowych i ich wielka popularność zainspirowały architektów systemów wojskowych do przystosowania rozwiązań cywilnych dla zastosowań militarnych. Pojawiło się pojęcie Internetu pola walki (ang. Battlefield Internet), opartego głównie o technologie bezprzewodowe, gdzie założono oczywiście mobilność komponentów. Każdy element takiego systemu stanowi niezależny, w pełni wyposażony interfejs bezprzewodowy. Główne zastosowania to: system zarządzania polem bitwy (ang. Battlefield Management Systems), systemy transmisji wideo, systemy współpracujące z sieciami sensorowymi, systemy lokalizacji i nawigacji.
  • Dzięki mobilnym komputerom i ośrodkom wizualizacyjnym możliwe jest stworzenie centrum dowodzenia w namiocie bądź nawet w samochodzie terenowym. Przy zastosowaniu szerokopasmowych, zabezpieczonych łącz oraz wyposażeniu pododdziałów w terminale systemu, dowódca jest doskonale zorientowany w działaniach swoich żołnierzy, może nadzorować wykonanie misji lub kierować działaniami logistycznymi.
  • Wykorzystanie mobilnych systemów rozpoznania opartych na urządzeniach bezzałogowych wykorzystywanych wcześniej w celach militarnych wprowadza całkowicie nowe możliwości związanie z ratownictwem i zarządzaniem kryzysowym. Dotyczy to zarówno klęsk żywiołowych, katastrof budowlanych jak i incydentów terrorystycznych. Wykorzystanie robotów połączonych z cywilnym centrum dowodzenia znacznie podnosi efektywność działań wraz z minimalizacją ryzyka ofiar wśród ratowników.

OPROGRAMOWANIE SPECJALISTYCZNE DLA FIRM

  • Bez względu na branżę, w której przedsiębiorca działa, bez obecności w sieci nie ma szans na przetrwanie. A dzięki cyfrowym narzędziom może zaoszczędzić czas i pieniądze. Bo dziś największym wyzwaniem jest bezpieczeństwo danych i operacji.
  • Jak wynika z ostatniego raportu „Tech trends 2017" firmy Deloitte, aż dwie trzecie szefów IT na świecie uważa, że kompetencje kierowanych przez nich zespołów są niewystarczające, by sprostać wymaganiom biznesowym, a tym samym oczekiwaniom klientów.
  • Aby firma zaliczająca się do sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw mogła osiągnąć sukces, musi działać w sposób innowacyjny, bezawaryjny, szybki i elastyczny. Aby współpracować z największymi graczami albo obsługiwać dużą ilość zamówień, musi spełniać określone normy. A te może uzyskać właśnie dzięki nowym technologiom i dostępie do zaawansowanej struktury internetowej, a tym do infrastruktury chmurowej i dużych współdzielonych centrów mocy obliczeniowej.
  • Większość tworzonych obecnie programów specjalistycznych opiera się na szerokopasmowych łączach, które pozwalają użytkownikom konkurować na rynkach międzynarodowych czy przechowywać bezpiecznie swoje dane.

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH

            Istotą komunikacji zdalnej dla wszystkich wymienionych wyżej branż jest wymiana danych: zarówno w systemach B2B jak i B2C. Pojawiają się również obszary, których dane wymagają szczególnego traktowania, w szczególności dane osobowe i wrażliwe dane osobowe. Wcześniej omówione zostały aspekty związane z cyberbezpieczeństwem, ale w kontekście ochrony danych osobowych należy przygotować się do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych – tzw. RODO.

Rozporządzenie już weszło w życie w chwili ogłoszenia, natomiast zacznie obowiązywać od 25 maja 2018. Rozporządzenie dotyka obszarów kontaktu i komunikacji z osobami fizycznymi, między innymi:

  • Prosta i przejrzysta komunikacja.
  • Wymogi dot. zgody na przetwarzanie danych.
  • Prawo do bycia zapomnianym.

Rozporządzenie dotyka również kwestii budowy oprogramowania i narzędzi informatycznych:

  • Zasada ochrona prywatności by desing.
  • Zasada ochrona prywatności by default.
  • Privacy impact assesment.

ROZWIĄZANIA LOTNICZO-KOSMICZNE

Zgodnie z Krajowym Planem Rozwoju Sektora Kosmicznego, współgrającym ze Strategią na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju, rozwój technologii ICT może być wykorzystywany m.in. w: telekomunikacji satelitarnej, nawigacji oraz pozycjonowaniu, zintegrowanych aplikacjach, wspieraniu administracji publicznej we wdrażaniu aplikacji.